Kwas hialuronowy w ortopedii – czym różnią się preparaty i dlaczego nie każdy kwas działa tak samo?
Kwas hialuronowy na stawy
Kwas hialuronowy od wielu lat jest stosowany w ortopedii i medycynie sportowej jako element leczenia bólu stawów, przede wszystkim w przebiegu choroby zwyrodnieniowej. Większość pacjentów kojarzy go głównie jako „zastrzyk do kolana”, jednak w praktyce nowoczesna terapia kwasem hialuronowym jest znacznie bardziej złożona. Różnią się nie tylko producenci, ale również budowa preparatu, jego stężenie, lepkość, objętość, sposób pozyskiwania oraz przeznaczenie do konkretnego stawu.
Dlatego właśnie podanie kwasu hialuronowego nie powinno polegać wyłącznie na wyborze „dowolnego preparatu”. W praktyce ortopedycznej bardzo istotne jest odpowiednie dobranie preparatu do rodzaju zmian, wielkości stawu oraz sposobu podania. Równie ważna jest precyzja iniekcji, szczególnie gdy zabieg wykonywany jest pod kontrolą USG.
Czym właściwie jest kwas hialuronowy?
Kwas hialuronowy jest naturalnym składnikiem płynu stawowego oraz chrząstki stawowej. Odpowiada między innymi za lepkość płynu stawowego, zmniejszenie tarcia w stawie oraz częściową amortyzację obciążeń. Zdrowy staw zawiera płyn bogaty w kwas hialuronowy o odpowiedniej masie cząsteczkowej i właściwościach mechanicznych.
W chorobie zwyrodnieniowej dochodzi nie tylko do ścierania chrząstki, ale również do pogorszenia jakości płynu stawowego. Zmniejsza się jego lepkość i zdolność do ochrony powierzchni stawowych. Właśnie dlatego iniekcje dostawowe kwasem hialuronowym mają na celu częściową poprawę warunków biomechanicznych w stawie oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych.
Jak kiedyś pozyskiwano kwas hialuronowy?
Pierwsze preparaty kwasu hialuronowego były pozyskiwane głównie z tkanek zwierzęcych, przede wszystkim z grzebieni kogucich. Takie preparaty nadal mogą być spotykane, jednak obecnie większość nowoczesnych produktów uzyskuje się metodami biotechnologicznymi poprzez fermentację bakteryjną.
Nowoczesne preparaty mają zwykle większą czystość, mniejsze ryzyko reakcji alergicznych i bardziej powtarzalne właściwości. Dla pacjenta ma to znaczenie szczególnie przy powtarzanych iniekcjach lub przy podawaniu preparatu do bardziej wrażliwych stawów.
Preparaty usieciowane i nieusieciowane – jaka jest różnica?
Jednym z najważniejszych podziałów preparatów jest podział na kwasy hialuronowe usieciowane i nieusieciowane.
Preparaty nieusieciowane są bardziej zbliżone do naturalnego kwasu hialuronowego występującego w organizmie. Mają zwykle mniejszą lepkość i krótszy czas utrzymywania się w stawie. Często stosuje się je w mniejszych stawach, w świeższych zmianach zwyrodnieniowych lub tam, gdzie zależy nam na bardziej „naturalnym” preparacie o mniejszej gęstości.
Preparaty usieciowane zawierają cząsteczki połączone dodatkowymi wiązaniami chemicznymi. Dzięki temu są bardziej lepkie, gęstsze i dłużej utrzymują się w stawie. Zwykle stosuje się je w większych stawach obciążanych, takich jak kolano czy biodro, szczególnie przy bardziej zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych.
Nie oznacza to jednak, że preparat „gęstszy” zawsze będzie lepszy. Zbyt wysoka lepkość lub zbyt mała objętość mogą powodować większy dyskomfort po zabiegu albo słabsze rozprowadzenie preparatu w stawie.
Różne stężenia i objętości preparatów
Preparaty kwasu hialuronowego różnią się również stężeniem oraz objętością. Niektóre zawierają niewielką ilość preparatu o wysokim stężeniu, inne większą objętość o mniejszej gęstości.
W praktyce ma to bardzo duże znaczenie. Inaczej dobiera się preparat do dużego stawu kolanowego, inaczej do stawu biodrowego, a jeszcze inaczej do niewielkiego stawu skokowego lub małych stawów ręki.
W stawie kolanowym często stosuje się preparaty o większej objętości i większej lepkości, ponieważ jest to staw silnie obciążany i posiada dużą jamę stawową. W biodrze zwykle konieczne jest bardzo precyzyjne podanie preparatu do stosunkowo głęboko położonego stawu, dlatego duże znaczenie ma technika zabiegu oraz kontrola USG. Z kolei w stawie skokowym często lepiej sprawdzają się preparaty o mniejszej objętości i nieco innych właściwościach mechanicznych.
Dlatego dwa preparaty „kwasu hialuronowego” mogą w praktyce działać zupełnie inaczej.
Preparaty z dodatkami – steryd, sorbitol i inne substancje
Obecnie dostępne są również preparaty złożone. Niektóre zawierają dodatek sterydu, co pozwala połączyć efekt przeciwzapalny z działaniem kwasu hialuronowego. Takie rozwiązania bywają stosowane przy nasilonym stanie zapalnym błony maziowej lub znacznym bólu.
Istnieją także preparaty zawierające dodatkowe substancje stabilizujące, między innymi sorbitol. Sorbitol działa jako przeciwutleniacz i może częściowo chronić kwas hialuronowy przed szybszym rozpadem w stawie. W niektórych preparatach stosuje się również mannitol lub inne substancje poprawiające stabilność produktu.
Różnice pomiędzy preparatami są więc znacznie większe niż tylko nazwa handlowa czy cena.
Dlaczego podanie pod kontrolą USG ma znaczenie?
Nawet najlepszy preparat nie będzie działał prawidłowo, jeśli nie zostanie podany do właściwego miejsca. Dotyczy to szczególnie biodra, stawu skokowego, małych stawów oraz sytuacji pooperacyjnych lub z dużymi zmianami zwyrodnieniowymi.
Podanie preparatu poza jamę stawu może powodować brak efektu terapeutycznego, ból po zabiegu, a czasami również miejscowy stan zapalny. Dlatego coraz częściej iniekcje dostawowe wykonuje się pod kontrolą USG.
W gabinecie Synovia na warszawskim Ursynowie iniekcje dostawowe wykonywane są pod kontrolą USG przez dr Marcina Paśnika, radiologa zajmującego się obrazowaniem narządu ruchu od kilkunastu lat. Podczas kwalifikacji oceniane są nie tylko objawy pacjenta, ale również obraz USG, wcześniejsze badania RM, RTG lub TK oraz rodzaj zmian zwyrodnieniowych. Dzięki temu możliwe jest lepsze dopasowanie preparatu do konkretnego stawu i problemu klinicznego.
Czy kwas hialuronowy działa u każdego?
Nie każdy pacjent odpowiada na leczenie w taki sam sposób. Skuteczność zależy między innymi od stopnia zmian zwyrodnieniowych, obecności stanu zapalnego, osi kończyny, masy ciała, aktywności fizycznej oraz rodzaju zastosowanego preparatu.
Kwas hialuronowy zwykle nie odbudowuje zniszczonej chrząstki, ale może zmniejszać ból i poprawiać funkcję stawu. U części pacjentów efekt utrzymuje się kilka miesięcy, u innych krócej. Czasami konieczne jest połączenie terapii z rehabilitacją, redukcją przeciążeń, PRP lub innymi metodami leczenia.
Podsumowanie
Kwas hialuronowy w ortopedii to nie jeden uniwersalny preparat, ale bardzo szeroka grupa produktów różniących się budową, lepkością, stężeniem, objętością oraz dodatkowymi składnikami. Inaczej dobiera się preparat do kolana, inaczej do biodra, a jeszcze inaczej do stawu skokowego.
Dlatego nowoczesne leczenie nie polega wyłącznie na wykonaniu „zastrzyku do stawu”, ale na odpowiedniej kwalifikacji pacjenta, analizie badań obrazowych oraz precyzyjnym podaniu preparatu pod kontrolą USG.
FAQ- najczęstsze pytania pacjentów o rodzaje kwasów hialuronowych
Czy kwas hialuronowy odbudowuje chrząstkę?
Najczęściej nie prowadzi do odbudowy chrząstki. Jego głównym celem jest poprawa właściwości płynu stawowego oraz zmniejszenie bólu.
Czy lepszy jest kwas usieciowany?
Nie zawsze. Preparat powinien być dobrany do rodzaju stawu i problemu klinicznego.
Czy iniekcja kwasu hialuronowego boli?
Większość zabiegów jest dobrze tolerowana. W niektórych przypadkach może wystąpić przejściowy ból lub uczucie rozpierania po zabiegu.
Czy kwas hialuronowy można podać do biodra?
Tak, jednak biodro jest stawem głęboko położonym i zwykle wymaga podania pod kontrolą USG.
Czy preparaty różnią się między sobą?
Tak. Różnią się budową, lepkością, masą cząsteczkową, objętością, stopniem usieciowania oraz dodatkowymi substancjami.
Czy można łączyć kwas hialuronowy ze sterydem?
Istnieją preparaty złożone zawierające oba składniki. W niektórych sytuacjach klinicznych takie rozwiązanie może być korzystne.
Jedno miejsce. Jeden lekarz
Precyzyjna diagnostyka USG i leczenie bólu
i wywiad lekarski
badanie USG
wyników i dalsze wskazania
pod kontrolą USG
